Karen Horney’nin ortaya koyduğu kuramda üzerinde durulması gereken  çok önemli bir başlık olduğunu düşündüğüm “nevrotik ihtiyaçlar” kısmı bulunmaktadır. Bu başlığı açıklamak ve “Blue Jasmine” filmiyle örtüştüğü kısımları incelemek istiyorum

Nevrotik ihtiyaç nedir?

Temel anksiyete, ebeveyn-çocuk ilişkisinden kaynaklanır. Bu ilişki sosyal veya çevresel anksiyete ürettiğinde, çocuk ortaya çıkan çaresizlik ve güvensizlik duygularıyla baş edebilmek için çeşitli davranış stratejileri geliştirir. Çocuk çevrenin taleplerine) cevap olarak kendi kişiliğini yapılandırır.Bu davranış stratejilerinden birisi kişiliğin değişmez bir parçası haline gelirse buna nevrotik ihtiyaç denir.

Nevrotik ihtiyaç nelerdir?

1.Sevgi ve Onay İçin Nevrotik İhtiyaç: Koşul ve durum ne olursa olsun başkalarını hoşnut etmeye ve onların isteklerine göre davranmaya yöneliktir. Ağırlık merkezi bireyin kendisi değil başkalarıdır. Önemli olan tek şey diğerlerinin  görüşleri ve arzularıdır.

2.Yaşamını Yönetecek Bir Ortağa Duyulan Nevrotik İhtiyaç: Sevgiye aşırı önem verir, terk edilmekten ve yalnız kalmaktan korkar. Ağırlık merkezi tamamıyla yaşama ilişkin tüm beklentileri karşılayacak, iyi ve kötü şeyler için sorumluluğu üstlenecek eştedir

3.Yaşamını Dar Sınırlar İçinde Tutmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç:Talepkar olmamayı, azla yetinmeyi ve maddi şeylere yönelik arzu ve hırsları sınırlandırmayı içerir.

4.Güç Kazanmak İçin Nevrotik İhtiyaç: Diğerleri üzerinde buyurganlık kurmak yönündeki ihtiyaçtır. Başkalarının bireyselliğine, onuruna ve duygularına yönelik temel bir saygısızlık söz konusudur ve ilgilenilen tek şey onların boyun eğmesidir

5.Başkalarını Sömürmeye Yönelik Nevrotik İhtiyaç: Böyle kişiler diğer insanları kendi çıkarları için sürekli kullanarak sömürürler.

6.Saygınlık Kazanmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç: Kişinin  ilgiyi kendi üstüne çekerek, önemli biri olarak kaygıyla baş etmeye çalışmasıdır. Kişinin öz-değerlendirmesi bütünüyle toplumsal benimsemenin yapısına bağlıdır. Popüler olma çabasındadırlar.

7.Başkalarının Hayranlığını Kazanmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç: Bu insanlar oldukları gibi değil görünmek istedikleri biçimde görünürler. Herkesin beğenisini kazanma çabasındadırlar.

8.Başarı Kazanmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç: Kişinin kendi üstünlüğünü onaylayabilmek için başkalarını yenme ve en iyi olma arzularını içerir.

9.Bağımsızlığa Ve Kendine Yeterli Olmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç:Her şeyi kendilerinin yapabildiklerini ve kendi ayaklarının üzerinde durabildiklerini ispatlama çabası vardır.

10.Kusursuz Olmaya Ve Eleştiriye Karşı Savunmaya Yönelik Nevrotik İhtiyaç: Böyle bir insan yanlış yapmaktan çok korkar, benlik saygısını ve kişisel üstünlüğünü kanıtlama çabası içindedir.

BLUE JASMİNE KONUSU

Jasmine’in hikayesi, zenginlik ve şöhret için üniversiteyi bırakıp milyarder bir iş adamıyla evlenmesini anlatarak başlıyor. Kocası Hal iflasın eşiğine geliyor  ve daha sonra ortaya farklı olaylar da çıkıyor. Jasmine, üvey kız kardeşinin yanına gider ve orada kendisine eski hayatının benzerini kurmaya çalışır. Fakat işler pek istediği gibi gitmez. Kardeşinin evinde yaşadığı zorluklar bir yana kendisini her şeyin en iyisine ve en güzeline layık olduğunu düşündüğü için yapamadığı pek çok şey vardır. Jasmine’in ismi bile gerçek ismi değildir. Sırf daha güzel ve farklı olsun diye bu ismi kullanmaktadır. Bu söylediği yalanlardan sadece bir tanesidir. Kendisine muhtaç olduğu kardeşini dahi “kültürsüz ve kendinden daha alt seviyede” görmektedir. Daha sonra gittiği partide bir erkekle tanışır fakat ona da tüm hayatını yalan olarak anlatmıştır. Filmin sonlarına doğru bu kişi bütün gerçekleri öğrenir ve  Jasmine’den ayrılır. Jasmine yine tek başına kalmıştır ve bir bankta kendi kendine konuşmaktadır. Filmin içinde Jasmine’e acıyor muyum yoksa kızıyor muyum diye düşündüğünüz pek çok kısım da olabilir.

Şimdi de kuram açısından değerlendirebileceğimiz birkaç kısma dikkat çekmek istiyorum.

Filmin başında Jasmine, bavulunu beklerken markasını özellikle söylemiştir. Burada bir saygınlık ihtiyacı vardır.

Birinci sınıf uçtuğunu kız kardeşine söylediğinde ise saygınlık ve başkalarının hayranlığını kazanma nevrotik ihtiyacı bulunmaktadır.

Jasmine bilgisayar dersine gittiği yerde Sharon’a “Tanıdığın bir erkek var mı?” diye sorduğunda ise yaşamını yönetecek bir ortağa duyulan nevrotik İhtiyaç gözlenmektedir.

Kız kardeşi, yeni tanıştığı kişiye yalan söylediğini ve bu yüzden onu aramamış olabileceğini düşündüğünü söylediğinde ise Jasmine  sinirlenip bu yalanların küçük bir şey olduğunu savunmuştur. Kusursuz olmaya  ve eleştiriye karşı savunmaya yönelik nevrotik ihtiyaç burada görülüyor olabilir.

Hoşlandığı kişiyle konuşurken hiçbir işi olmamasına rağmen yine de “Bekler misin? Bir işin ortasındaydım.” der ve önemli bir işi varmış gibi karşısındakini bekletir.Başkalarının hayranlığını kazanmaya yönelik nevrotik  ihtiyaç ise burada görülmektedir.

Jamine’e kız kardeşinin arkadaşı, dişçinin yanında çalışabileceğini söyler. Ama Jasmine vasıfsız bir işte çalışmak istemediğini önemli birisi olmak istediğini söyler fakat  burada kendi benliğini düşünmediğini düşündüğü tek şeyin çevresindeki insanların ne düşündüğü olduğunu anlayabiliyoruz. Saygınlık kazanmaya yönelik nevrotik ihtiyaç ile bu kısmı eşleştirebiliriz.

İsmini değiştirmesi, yeni tanıştığı kişiye iç mimar olmadığı halde kendisini öyle tanıtması da; Saygınlık kazanma, başkalarının hayranlığını kazanma ile sevgi ve onay nevrotik ihtiyaçlarına örnek gösterilebilir.

Nevrotiklik düzeyi fazla olan kişiler kararsız, huzursuz ve küçük olaylara aşırı duygusal tepkiler veren kişiler olduğu görülmüştür. Jasmine ise filmde tüm bu özellikleri zaman zaman taşımaktadır.

Keyifli izlemeler!

Kaynakça

Karen Horney, Kendi Kendine Psikanaliz, Öteki Yayınları, Ankara

Kavut, S. (2018).Karen Horney ve Nevrotik Kişilik Üzerine Bir Araştırma:Blue Jasmine Örneği. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11 (5),513-524